Güneş enerjisi santralleri ile tarım arazileri arasındaki rekabete farklı bir çözüm arayan bir araştırma projesi, ilk sezon sonuçlarını paylaştı. Kurgusal adıyla Ege Uygulamalı Enerji Enstitüsü, Aydın'daki bir deneme sahasında yerden yaklaşık dört metre yükseğe yerleştirilen panellerin altında sebze yetiştirdi.
Tarımsal güneş enerjisi ya da agrivoltaik olarak adlandırılan bu yaklaşımda paneller, altlarındaki bitkilere kısmi gölge sağlıyor. Araştırmacılar, özellikle sıcak yaz aylarında bu gölgenin bitkilerin su stresini azaltabileceğini öngörüyordu.
Su tasarrufu öne çıktı
Projenin yürütücüsü Doç. Dr. Levent Ertürk, panellerin altındaki parsellerde sulama ihtiyacının açık alandaki kontrol parsellerine göre belirgin şekilde azaldığını söylüyor. Ertürk'e göre domates ve biber gibi ürünlerde verim kontrol grubuna yakın seyrederken, marul gibi yapraklı sebzelerde gölge daha da olumlu etki gösterdi.
Aynı araziden hem elektrik hem ürün almak mümkün. Ancak her bitki gölgeyi aynı şekilde karşılamıyor; doğru ürün seçimi bu modelin anahtarı.
Enerji tarafında ise panellerin yüksek yerleştirilmesi ve aralıklı dizilmesi nedeniyle birim alandan elde edilen elektrik, klasik santrallere göre daha düşük kaldı. Araştırmacılar bu farkın, tarımsal üretimin devam etmesiyle dengelendiğini vurguluyor.
Deneme sahasında panellerin altına yerleştirilen sensörler, toprak nemi, hava sıcaklığı ve ışık miktarını sürekli olarak ölçtü. Veriler, yaz ortasındaki en sıcak saatlerde panel altındaki hava sıcaklığının açık alana göre belirgin şekilde daha düşük kaldığını gösterdi. Araştırmacılar, bu farkın hem bitkilerin hem de tarlada çalışanların sıcak stresini azaltabileceğini belirtiyor.
Bölgedeki üreticiler de denemeyi yakından izliyor. Sahayı ziyaret eden domates üreticisi Kemal Arıkan, kuraklık yıllarında sulama suyunun en büyük sorun olduğunu, su tasarrufu sağlayan her yöntemin ilgi göreceğini söylüyor. Arıkan'a göre üreticiler için asıl soru, kurulum maliyetinin kim tarafından ve nasıl karşılanacağı.
Deneme alanı: yaklaşık 8 dekar
Denenen ürünler: domates, biber, marul ve fasulye
Panel yüksekliği: yerden yaklaşık dört metre
Uzmanlar, modelin yaygınlaşması için kurulum maliyetleri, tarım makinelerinin panel altında rahatça çalışabilmesi ve imar mevzuatı gibi konuların netleşmesi gerektiğine dikkat çekiyor. Bazı üreticiler ise rüzgâr ve dolu gibi hava olaylarına karşı konstrüksiyonun dayanıklılığını merak ediyor.
Enstitü, denemeyi iki sezon daha sürdürerek farklı iklim koşullarında veri toplamayı ve sonuçları üreticilerle paylaşmayı planlıyor. Araştırma ekibi, sonuçların yalnızca akademik bir rapor olarak kalmaması için üreticilere yönelik uygulamalı bir rehber hazırlamayı da planlıyor. Rehberde hangi ürünlerin panel altında daha başarılı olduğu, sulama programlarının nasıl ayarlanması gerektiği ve kurulum aşamasında dikkat edilmesi gereken noktalar yer alacak.